ضرورت بازآفرینی مزیت های سرزمینی ایران

به گزارش خبرگزاری مهر، سیدرضا صالحی امیری، به بهانه سفر اخیر خود به شهرستان های استان یزد، نوشت: ایران، تجلی انباشت تاریخی تجربه های انسانی، حافظه تمدنی، دانش بومی، سرمایه های طبیعی و ظرفیت های فرهنگی است. هر نقطه از این سرزمین، روایتی از تداوم زندگی، سازگاری انسان با محیط و آفرینش معنا در بستر تاریخ دارد. توسعه زمانی به معنای حقیقی خود نزدیک می شود که این سرمایه های متکثر را بشناسد، نسبت میان آنها را دریابد و امکان تبدیلشان به فرصت های پایدار اقتصادی و اجتماعی را فراهم آورد. مسئله بنیادین ما در سیاست گذاری، کمبود ظرفیت نیست بلکه چگونگی شناخت، سازمان دهی و بهره برداری هوشمندانه از ظرفیت هایی است که در پهنه ایران پراکنده اند.

با همین نگرش، سفرهای استانی را ضرورتی در منطق حکمرانی و بخشی از مسئولیت معرفتی و اجرایی دولت می دانم. هیچ نظام تصمیم گیری نمی تواند مدعی شناخت کامل مسائل جامعه باشد، اگر از میدان واقعیت فاصله بگیرد. فاصله میان میزهای تصمیم گیری و زیست جهان مردم، گاه به فاصله میان سیاست های مصوب و نیازهای واقعی جامعه تبدیل می شود. از پشت میز و از تهران نمی توان همه مسائل شهرستان ها و روستاها را شناخت، همان گونه که نمی توان درباره ظرفیت یک منطقه، بدون مشاهده مستقیم، گفت وگو با مردم و شناخت موانع آن، تصمیمی دقیق و اثربخش اتخاذ کرد. حکمرانی مطلوب، مستلزم پیوند مستمر دانش کارشناسی با تجربه میدانی است، پیوندی که تصمیم را از انتزاع به واقعیت و سیاست را از صورت بندی اداری به حل مسئله هدایت می کند.

سفر ۲۸ آبان به استان یزد، در ادامه همین رویکرد، فرصتی برای مواجهه نزدیک با بخشی از تنوع تمدنی و ظرفیت های سرزمینی ایران بود. بهاباد و بافق، دو شهرستان با ویژگی های متفاوت، اما برخوردار از قابلیت های مکمل، نشان دادند که چگونه تاریخ، طبیعت، دانش بومی و خلاقیت اجتماعی می توانند بنیان یک الگوی متوازن توسعه منطقه ای باشند.

در بهاباد، حضور در جشنواره زعفران، بازتابی از پیوند اقتصاد محلی با فرهنگ تولید و هویت سرزمینی بود. پشتوانه زعفران و به صورت کلی محصولات کشاورزی، دانش نسل ها، مهارت تولیدکنندگان و رابطه تاریخی انسان با اقلیم است. اگر این ظرفیت با گردشگری، بازاریابی حرفه ای، صنایع دستی و زنجیره ارزش پیوند بخورد، می تواند به مزیتی رقابتی برای اقتصاد شهرستان تبدیل شود. توسعه آینده مناطق، بیش از آنکه به تک محصولی بودن وابسته باشد، به توانایی ایجاد پیوند میان مزیت های پراکنده وابسته است.

بازدید از گورستان تاریخی گور کافری، متعلق به دوره اشکانی، تامل دیگری درباره مفهوم میراث را پیش روی ما قرار داد. محوطه های باستان شناختی، اسناد مادی حافظه تاریخی یک ملت اند. هر نشانه تدفین، هر لایه فرهنگی و هر یافته باستان شناختی، امکان بازخوانی بخشی از نظام باورها، مناسبات اجتماعی و جهان بینی مردمان گذشته را فراهم می کند. حفاظت از چنین محوطه هایی، سرمایه گذاری بر دانش تاریخی و استمرار هویت فرهنگی جامعه است. مطالعات و کاوش های این محدوده در حال انجام است و ارزیابی نهایی نتایج، پس از تکمیل بررسی های علمی اعلام خواهد شد.

در کنار این میراث تاریخی، موزه آفرینش بهاباد نمونه ای از ظرفیت پیوند علم، آموزش و گردشگری است. این مجموعه با موضوعاتی چون آبزیان، سنگ ها و فسیل ها، نشان می دهد که موزه می تواند به نهادی برای تولید آگاهی، تقویت کنجکاوی علمی و تعمیق رابطه جامعه با طبیعت تبدیل شود. الگوی فعالیت چنین مجموعه هایی شایسته حمایت و مطالعه برای بهره گیری در دیگر مناطق کشور است. آینده موزه داری، در گرو عبور از رویکرد فقط نگهدارنده و حرکت به سوی نهادهای زنده آموزشی، پژوهشی و اجتماعی است.

بافق نیز تصویری چندلایه از ظرفیت های ایران ارائه کرد، از قلعه آریز و مجموعه تاریخی باقرآباد، شامل قلعه و برج ثبت ملی شده روستا، تا کویر کاراکال و میدان خان. این تنوع نشان می دهد که مزیت گردشگری یک شهرستان را نباید در یک جاذبه منفرد جست وجو کرد. ارزش واقعی هنگامی خلق می شود که عناصر تاریخی، طبیعی و فرهنگی در قالب یک تجربه منسجم گردشگری سازمان یابند. بازدید از مسجد جامع فهرج و حضور در جمع بانوان حصیرباف نیز بار دیگر اهمیت پیوند میان میراث معماری و میراث زنده را آشکار کرد. حصیربافی، تجلی دانش بومی، خلاقیت انسانی و انتقال مهارت میان نسل هاست. حمایت از این هنر زمانی معنا پیدا می کند که هنرمند از امکان تولید، دسترسی به بازار، برخورداری از تسهیلات و درآمد پایدار بهره مند شود. همچنین در امامزاده عبدالله بافق، به شهدای جنگ ۱۲ روزه این شهرستان ادای احترام کردم، چراکه حافظه تاریخی و سرمایه اجتماعی، دو رکن جدایی ناپذیر هویت ملی اند.

اما مسئله اصلی در مواجهه با این ظرفیت ها، چگونگی تبدیل آنها به یک منظومه توسعه است. استان یزد را باید به عنوان مقصدی تاریخی مطالعه کرد. این استان، هم زمان واجد سرمایه های تمدنی، معماری، کویری، کشاورزی و صنایع دستی است. قرار گرفتن یزد در مثلث طلایی گردشگری ایران، در کنار اصفهان و فارس، موقعیتی راهبردی برای پیوند مقاصد، تکمیل زنجیره سفر و ارتقای جایگاه ایران در بازار گردشگری منطقه ای و جهانی فراهم می آورد. بااین حال، مزیت جغرافیایی به خودی خود ارزش اقتصادی تولید نمی کند، این سیاست گذاری هوشمندانه، زیرساخت مناسب، سرمایه گذاری مولد و مدیریت یکپارچه مقصد است که ظرفیت را به ثروت عمومی تبدیل می کند.

در این مسیر، باید از نگاه بخشی و جزیره ای به توسعه عبور کنیم. میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سه ضلع یک منظومه اقتصادی و هویتی اند. حفاظت از میراث بدون بهره گیری مسئولانه از آن، با محدودیت پایداری مواجه می شود، گردشگری بدون صیانت از هویت و محیط طبیعی، به فرسایش سرمایه مقصد می انجامد و صنایع دستی بدون دسترسی به بازار، امکان تداوم اقتصادی نخواهد داشت. بنابراین، سیاست درست آن است که حفاظت، بهره برداری مسئولانه و مشارکت جوامع محلی را در یک چارچوب واحد قرار دهد.

از سوی دیگر، عدالت سرزمینی اقتضا می کند که منابع و فرصت های توسعه متناسب با نیازها و ظرفیت های مناطق توزیع شوند. عدالت به معنای فراهم کردن فرصت های متناسب برای مناطقی است که از زیرساخت، سرمایه و دسترسی اقتصادی کمتری برخوردارند. برای شهرستان هایی که با محدودیت های بیشتری مواجه اند، باید حمایت های هدفمند، تسهیلات متناسب و سازوکارهای مؤثر رفع موانع سرمایه گذاری تعریف شود. در جریان این سفر، مسائل و مطالبات در سه سطح شهرستانی، استانی و ملی مورد بررسی قرار گرفت تا هر موضوع در جایگاه مسئولیت و اختیار مربوط پیگیری شود. سفر استانی زمانی به نتیجه می رسد که مشاهده به تشخیص، تشخیص به تصمیم و تصمیم به اقدام قابل ارزیابی تبدیل شود.

یزد در برنامه حمایتی جدی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار دارد. رفع موانع سرمایه گذاری، تقویت زیرساخت ها، حمایت از ظرفیت های بومی و هم افزایی میان مدیریت ملی و استانی، محورهای اصلی این پیگیری خواهد بود. مردم استان باید آثار این رویکرد را در بهبود شرایط فعالیت اقتصادی، رونق گردشگری، صیانت از میراث و گسترش فرصت های اشتغال مشاهده کنند. انتظار ما آن است که سال آینده، یزد، بافق، بهاباد و دیگر شهرستان های استان، نشانه های ملموسی از حرکت در مسیر شکوفایی ظرفیت های خود را به نمایش بگذارند.

به زودی به سایر شهرستان های استان نیز سفر خواهم کرد، شناخت همه ایران را بخشی از مسئولیت خود می دانم. ایران را نمی توان تنها از پایتخت و مراکز شناخته شده دید. بخش مهمی از حقیقت تمدنی و اقتصادی کشور در شهرستان ها و روستاهایی نهفته است که شاید در جغرافیای رسمی کوچک باشند، اما در جغرافیای هویت ملی، حامل سرمایه هایی بزرگ اند. باید این میراث را به پشتوانه ای برای ساختن آینده تبدیل کنیم. توسعه پایدار، هنگامی تحقق می یابد که حافظه تاریخی با خلاقیت امروز، هویت فرهنگی با رفاه عمومی و مزیت های محلی با فرصت های ملی پیوند بخورند. ایران را باید از متن سرزمین شناخت، از مردمان، شهرها و روستاهایش، از حافظه تاریخی و ظرفیت های نهفته اش. این شناخت، نقطه آغاز حکمرانی اثربخش و شرط ضروری تبدیل سرمایه های تمدنی ایران به اقتدار فرهنگی، پویایی اقتصادی و توسعه متوازن ملی است.

کد مطلب 7017754

منبع: اخبار اجتماعی مهرنیوز